All Shlokas

ऊर्जितं सज्जनं दृष्ट्वा द्वेष्टि नीचः पुनः पुनः।
कवलीकुरुते स्वस्थं विधुं दिवि विधुंतुदः॥

The low-minded constantly envy the noble, just as the lunar eclipse swallows the shining moon time and again.

envy (48) virtue (726) noble (16) jealousy (88) moon (394) metaphor (1632) character (259) low-mindedness (1) goodness (36) poetry (588)

ऊर्णां नैव ददाति नैव विषयो वाहस्य दोहस्य
वा तृप्तिर्नास्ति महोदरस्य बहुभिर्घासैः पलाशैरपि।
हा कष्टं कथमस्य पृष्ठशिखरे गोणी समारोप्यते को
गृह्णाति कपर्दकैरलमिति ग्राम्यैर्गजो हस्यते॥

The gluttonous elephant is never satisfied despite abundant fodder. It gives neither wool like sheep nor milk like cows — yet people still mock its bu...

greed (141) elephant (117) satire (211) burden (40) society (152) value (170) ridicule (21) expectation (16) metaphor (1632) nature (950)

ऊर्ध्वं गच्छन्ति यं त्यक्त्वा यं गृहीत्वा पतन्त्यधः।
तस्य गौरवमर्थस्य तावतैवानुमीयताम्॥

Those who leave one value to attain another reveal its worth: that which is abandoned causes descent, and that which is embraced lifts upward.

values (171) rise (19) fall (63) choices (10) meaning (26) comparison (402) detachment (573) ascent (11) morality (248) spiritual growth (12)

ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था
मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः।
जघन्यगुणवृत्तस्था अधो गच्छन्ति तामसाः॥

Those of sattva rise upward, rajas remain in the middle, and tamas sink downward — the journey of beings based on their inherent qualities.

sattva (12) rajas (8) tamas (7) guna (9) ascent (11) fall (63) rebirth (102) nature (950) soul (76) karma (500)

ऊर्ध्वं न क्षीरविच्छेदात् पयो धेनोरवाप्यते।
एवं राष्ट्रादयोगेन पीडितान्नाप्यते बलिः॥

Milk does not rise by cutting the cow — similarly, taxation from an abused kingdom yields no benefit.

abuse (8) governance (214) metaphor (1632) leadership (279) taxation (3) cow (12) economy (11) suffering (358) policy (20) wisdom (1611)

ऊर्ध्वं नीरदवृन्दमैन्दवमिदं बिम्बं त्वधो निर्मितं
व्योम्नः पल्वलचित्रितस्य निहितौ शैलावुपर्युन्नतौ।
किं चाधः पुलिनोच्चयस्य कदलीकाण्डाववारोपितौ
तन्मन्ये चतुरस्य पुष्पधनुषः सर्गोऽयमन्यादृशः॥

The reflection of the moon and clouds in water appears like another world — the illusory mirroring of nature forms a poetic tapestry.

reflection (267) moon (394) illusion (355) poetry (588) nature (950) clouds (59) duality (134) metaphor (1632) beauty (1797) perception (181)

ऊर्जितं सज्जनं दृष्ट्वा द्वेष्टि नीचः पुनः पुनः।
कवलीकुरुते स्वस्थं विधुं दिवि विधुंतुदः॥

ऊर्ध्वं गच्छन्ति यं त्यक्त्वा यं गृहीत्वा पतन्त्यधः।
तस्य गौरवमर्थस्य तावतैवानुमीयताम्॥

ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था
मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः।
जघन्यगुणवृत्तस्था अधो गच्छन्ति तामसाः॥

ऊर्ध्वं न क्षीरविच्छेदात् पयो धेनोरवाप्यते।
एवं राष्ट्रादयोगेन पीडितान्नाप्यते बलिः॥

ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति।
प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस् तान् प्रतिपद्यते॥

ऊर्ध्वं याति चापमुष्टिर् गुणमुष्टिरधो भवेत्।
स मुक्तो मार्गणो लक्ष्याद् दूरं याति न संशयः॥

ऊर्ध्वंव्रीहित्रयं मानम् अङ्गुलस्य निगद्यते।
हस्तोऽपि हि समाख्यातश् चतुर्विशद्भिरङ्गुलैः॥

ऊर्ध्वं श्वसंस्ततः प्राणो यात्यलब्धस्थितिस् तनोः।
तं यान्तमनुयात्येव जीवः कालप्रणोदितः॥